EEN HALVE EEUW NA DE DOOD VAN KWADRAAT

Vandaag is het vijftig jaar nadat mijn vader overleed. Ik ben zeventien en ik loop vanaf het winkelcentrum langs het water naar huis als ik word overvallen door een lawine. Het komt uit het niets, maar een halve eeuw later is de herinnering levend als toen.

Het is een peilloze diepte waarin ik plotseling verdwijn. Ik hap naar adem en voel een leegte die als een zaag door m’n ziel snijdt. Wanhoop maakt zich van me meester. Het moet 7 of 8 januari 1976 geweest zijn. Ik ben reddeloos.

Pas veel later leer ik over rouw en verlies, over rouwtaken. Ik hang aan Manu Keirse z’n lippen tijdens masterclasses en lezingen. Het zijn prachtige, troostende woorden en je weet pas wat het is als je het zelf ervaren hebt.

Ik roep de pijn wel eens op als ik bij nabestaanden thuiskom, om over hun overleden geliefde te praten. En over de afscheidsceremonie waarvoor ze me gevraagd hebben. Dan moet ik het soms nóg eens voelen als het gesprek soms lángs de werkelijke emotie glijdt. Terug naar de pijn, want dat ervaren zij nu.

Pas als je de werkelijkheid voelt kom je bij de kern van rouw en verlies. Dan is het fijn om te weten welke stadia je allemaal kunt doorlopen en dat er hoop is, maar als je zelf in de diepte bent gevallen weet je pas hoe het voelt.

En dan nog is de herinnering bedriegelijk. Dinsdag 6 januari 1976 is in mijn beleving een wat zonnige, zachte winterdag. Als ik het opzoek, blijkt het bewolkt en grijs te zijn. Al kan ik me niet voorstellen dat de pijn anders was dan ik me nu herinner. 

Als ik bij de keukendeur kom, staat m’n moeder in de aangrenzende gang te bellen. Wij, de kinderen, hebben dan al even bij de buren gezeten van waar we de ambulance zien. Er is iets met pa. De ambulance is er, omdat er mensen inzaten die hem beter maken. Ik open de deur. ‘’Pa is dood,’’ zegt m’n moeder. Niemand kan me dan nog redden.

Het duurt zo’n 35 jaar voordat ik ‘’de werkelijkheid onder ogen zie’’ (Manu Keirse; rouwtaak 1). Het graf van m’n vader op de Noorderbegraafplaats ligt er haveloos bij. ‘’Er was geen geld,’’ zegt m’n moeder als ik ernaar vraag. 

Door een speling van het lot (anderen zeggen: door eigen keuzes) ben ik jaren later ritueelbegeleider bij afscheid. Ik maak ceremonies, vertel verhalen en help mensen met hun verlies. Wat volgt is post-hbo Begeleiden bij Rouw en Verlies met daarna de specialisatie Therapeutisch begeleiden bij Rouw en Verlies.

Nu is het 4 januari 2026, twee dagen voor de vijftigste sterfdag van mijn vader. Hij was bij leven leraar lichamelijke opvoeding aan De Zeevaartschool op de Boulevard in Vlissingen. 

De Zeevaartschool is nu Hotel De Zeevaartschool. Het is een stralende, koude winterdag. Binnen is het warm als we aanschuiven voor de lunch. ‘’Voor pa,’’ zette ik in de uitnodiging. We zijn met z’n zessen. M’n twee zussen, ik en de partners.

We hebben het er niet te veel over. We weten waarom we hier zijn. Na de lunch dwalen we nog wat door het hotel dat hier en daar kenmerken heeft uit vervlogen tijden. Op de tweede en derde verdieping worden zaken tentoongesteld uit de Zeevaartschooltijd. 

‘’Ben u ook een oud blik (zeevaartscholier)?’’, vraagt een man op leeftijd die met zijn vrouw staat te kijken.

• ‘’Nee,’’ zeg ik, ‘’mijn vader gaf hier vroeger les.’’

‘’Hoe heet hij dan?’’

• ‘’Mijnheer met zijn achternaam. Hij werd ‘meneer meneer’ genoemd en iedereen kende hem daarom als ‘kwadraat’.’’

‘’Daar heb ik les van gehad,’’ zegt de man. ‘’Geen leraar om mee te spotten.’’

• ‘’Dat weet ik,’’ antwoord ik, want dat is een herinnering die na een halve eeuw nog staat als een huis.

‘’Leeft hij nog?’’, vraagt de oud-leerling

• ‘’Nee, hij is vijftig jaar geleden overleden.’’

‘’Poeh.’’

• ‘’Ja.’’